Dag 16 – Vitoria-Gasteiz: De exoot in het kwetsbare ecosysteem

oktober 22nd, 2010 — 9:04am

Edwin Verdurmen en Maarten Verweij, Bilbao, Vitoria-Gasteiz,  Baskenland, 16 oktober 2010

kunstconsumptie versus kunstproductie

De bus draait langzame bochten door het heuvelachtige landschap. De typisch Baskische motregen, de ‘txirimiri’, slaat op de voorruit, tussen de heuvels liggen flarden mist. We zijn op weg naar Vitoria-Gasteiz, de hoofdstad van de steeds autonomer wordende regio. Ook deze stad wilde meeliften op het Bilbao-effect en heeft in de jaren negentig plannen gemaakt voor een culturele infrastructuur. De ambities in die tijd waren, net als Bilbao, het op de kaart zetten van de stad en het ‘branden’ van een culturele en creatieve identiteit. We gaan vandaag onderzoeken wat de effecten zijn en of deze ambitie nog steeds wordt nagestreefd. Ook gaan we een wijk bezoeken die onderdeel uitmaakt van de ring van uitbreidingen die momenteel om de stad wordt gelegd.

Tijdens de rit bekijken we videowerk van Klaas van Gorkum en Iratxe Jaio, de ‘correspondenten’ voor het Baskische deel van deze reis. De film ‘From here to there’ toont trage dollyshots van nieuwbouwwijken, lege interieurs, meubelwinkels en doe-het-zelf zaken. Klaas en Iratxe zijn geïnteresseerd in de ‘derive’, de langzame wandeling door de stad. De leefomgeving wordt daarbij als een fictief decor gezien voor de bewoners. Met hun projecten willen ze de blik van de politicus, de planoloog en de bewoners bijeen brengen.

We rijden Vitoria binnen door enkele nieuwbouwwijken. Een statige boulevard met een riante groenstrook in het midden voert ons langs fonkelnieuwe appartementen. De helft van de woningen is inmiddels bewoond maar de straten zijn grotendeels leeg. Het leven moet hier nog indalen. We komen aan in een industriegebied waar een in zachte tinten gerenoveerd klooster opdoemt waarboven een spectaculaire glazen brugconstructie uitstijgt. Dit is KREA, het in aanbouw zijnde, nieuwe culturele hart van de stad. Bij de ingang worden we opgewacht door een enthousiast team dat ons zal rondleiden.

Continue reading »

Reacties uitgeschakeld | Vitoria-Gasteiz

Dag 15 – Bilbao: de nieuwe oude stad

oktober 19th, 2010 — 7:21pm

Robert-Jan de Kort, Bilbao, Baskenland, 15 oktober 2010

Het oude Bilbao wordt langzaam maar zeker van binnenuit vernieuwd. Waar Bilbao door het vrijkomen van grote grondstukken na de ondergang van de havenindustrie langs de rivier in één klap grote stukken stad kon vernieuwen, zijn ontwikkelingen in het bestaande stedelijk weefsel onderhevig aan een complexer krachtenspel. Het publieke domein is  getekend door gedragspatronen, structuren, conflicten en fouten uit het verleden. Interventies zijn hier een stuk ingewikkelder. Dag 15 staat in het teken van vernieuwingen in de publieke ruimte en nieuwe culturele programma’s in het ruigste stuk van het centrum: de wijk San Francisco.

La Alhóndiga

Wij beginnen de dag in het negentiende-eeuwse deel van de stad. La Alhóndiga, een voormalig wijnpakhuis uit 1909 ontworpen door de Baskische architect Ricardo Bastida, werd recent door de Franse architect/ontwerper Philippe Starck gerenoveerd en is nu in gebruik als cultureel centrum. La Alhóndiga bevindt zich midden in het negentiende-eeuwse deel van de stad en beslaat een volledig blok. Meest kenmerkend zijn de vijf torens die de hoeken van het gebouw markeren.

La Alhóndiga


Continue reading »

Reacties uitgeschakeld | Bilbao

Dag 14 – Bilbao: De stad die haar ruige verleden wegpoetst

oktober 19th, 2010 — 2:56pm

Simon Franke en Ellen Holleman, Bilbao, Baskenland, 14 oktober 2010

Vooroordeel bevestigd?

In het vliegtuig naar Bilbao heb ik bladerend in onze voorbereidingsliteratuur mijn vooroordeel nog wat aangesterkt: de ongekende en eendimensionale city-branding met het Guggenheim als centraal item maakt argwanend. De volgende ochtend gaan we eerst naar de kantoren van Bilbao Ria 2000. Dit projectbureau is de uitvoerder van de enorme fysieke vernieuwing van de stad. In een waanzinnig tempo verschijnen de internationaal bekende ‘starchitecten’ in de stad. Bilbao heeft gekozen voor een project-gestuurde ontwikkeling in plaats van een gebiedsontwikkeling. Het zijn de topstukken uit de etalage van de internationale architectuur die de stad moeten verrijken. Over woonwijken, verschillende bevolkingsgroepen, verschillend gebruik van de stad gaat het niet in de presentatie die we krijgen bij Bilbao Ria 2000. En toegegeven, het niveau van de afzonderlijke projecten is vaak hoog, en toegegeven de stad straalt welvaart en energie uit. Knap voor een stad die nog geen 25 jaar geleden moest erkennen dat het grootse industriële verleden definitief geschiedenis was geworden.

Als we die middag met een boot de rivier afvaren richting zee zien we 15 kilometer lang de resten van dat verleden en zien we dat het echt voorgoed over is met de staalindustrie en de scheepsbouw. En zelfs dan, wetende hoe vitaal het centrum van de stad is, zien we niet alleen verval, maar vooral ook potenties, mogelijkheden voor verder herstel. Maar de argwaan is nog niet helemaal weg. Hier is de ‘ tough city’ waar Frank Gehry en Richard Serra zo van gecharmeerd waren. De tough city die in het centrum van de stad is weggepoetst. De vraag bij de verdere ontwikkeling is of Bilbao zichzelf alleen maar opnieuw wil uitvinden of dat Bilbao eindelijk ook contact gaat maken met zijn eigen verleden en met dat deel van de bevolking dat zich niet herkend in het succesverhaal?

Links: Bilbao in de 15e eeuw. Rechts: Bilbao nu

Continue reading »

Reacties uitgeschakeld | Bilbao

Dag 13 – Liverpool: Desperate optimisme

oktober 19th, 2010 — 12:41pm

Frank Havermans, Liverpool, Engeland, 13 oktober 2010

’s Ochtends word ik wakker in het hotel in Albert Dock. Top down renovatie ten voeten uit, maar het werkt goed. Beneden bevindt zich het Beatles museum. Ongeïnteresseerd loop ik voorbij. Kunstenaar Jeanne van Heeswijk en programma directeur van Liverpool Biennial, Paul Domela, wachten ons op bij de bus. Jeanne legt de buschauffeur uit waar de wijk Anfield ligt. Right, straight ahead. Paul vertelt hoe in de wijken die we passeren de bewonersaantallen de afgelopen decennia extreem zijn gedaald. Het lijkt bijna onwaarschijnlijk. In Nederland hebben we in sommige streken ook met krimp te maken, maar dit is van een andere orde. We stappen uit bij een uitkijkpunt over de stad. Het is heiig. We kunnen de zee een paar kilometer verderop net niet zien. Op de plek waar we uitstappen, stonden vroeger huizen. Nu liggen er artificiële heuvels. Ze hebben nog het meeste weg van een teletubbie landschap, maar ze zijn een stuk minder onschuldig als op het eerste gezicht lijkt: hun vorm ontlenen ze aan achtergelaten puin van de gesloopte huizen. Voor de afvoer ervan was geen geld, of men had het er niet voor over. Het gras en de jonge bomen dekken de geschiedenis effectief af. Als je niets weet, vraag je je niets af.

Continue reading »

Reacties uitgeschakeld | Liverpool

Dag 12 – Liverpool: Light against the dark

oktober 19th, 2010 — 12:38pm

Neeltje ten Westenend, Liverpool, Engeland, 12 oktober 2010

Opnieuw een drukke dag: we bezoeken vijf projecten die allen de sporen dragen van de lange geschiedenis van deze streek. Een meisjesgezicht van twintig meter op een oude mijnberg, een kunstenaarsinitiatief op een station aan de oudste spoorlijn ter wereld, activistes op leeftijd in een dichtgespijkerde wijk, de zesde aflevering van Engeland’s eerste Biënnale en een college over film en de historie van de stad. De historie is moeilijk te missen als je hier rondrijdt. Minder zichtbaar is de moderne controlemaatschappij, die Engeland ook is. Permanent worden we in de gaten gehouden door camera’s van het CCTV-systeem, een onaangenaam gevoel.

De kunstprojecten Liverpool Biennial en Metal in het station laat ik, hoe interessant ze ook zijn, hier achterwege. Ik ben meer gegrepen door de bottom up initiatieven die we deze dag bezoeken.

Continue reading »

Reacties uitgeschakeld | Liverpool

Dag 11 – Leeds: It is all about sharing

oktober 17th, 2010 — 10:29am

Wouter Sibum, Leeds, Engeland, 11 oktober 2010

We gaan er vandaag meteen tegen aan. Ter voorbereiding op deze dag krijgen tijdens de busreis naar Leeds twee video’s te zien. Ripples Outvan regisseur/producer Dave Tomalin is een documentaire over de regeneration van een industrieel gebied in de wijk Holbeck. De nieuwe functie die deze wijk krijgt als verblijfsplek voor young urban people, lijkt in tegenstelling tot haar historisch verleden. Het heet dan ook niet voor niets Urban Village. Vooral de afwisseling van korte monologen door voor- en tegenstanders laat een flink staaltje Engelse humor zien. Beelden van een architect die mooie doorkijkjes van het nieuwe plan laat zien, worden  afgewisseld door een bewoonster die klaagt dat deze plek nu alleen voor ‘coffee people’ is. Een verhaal over het beoogde Ripple-effect, de ringvormige golfbeweging van activiteiten, dat ervoor zou moeten zorgen dat ook buiten dit gebied alles langzaam ge-upgrade zal worden, valt in het niet door beelden van een invalide vrouw in een rolstoel die demonstratief laat zien hoe ze alleen achteruit de straat op kan rijden en nauwelijks langs de straatverlichting kan manouvreren.

Continue reading »

Reacties uitgeschakeld | Leeds

Dag 10 – Manchester: Constante crisis en wederopstanding

oktober 17th, 2010 — 10:00am

Frans Boots, Manchester, Engeland, 10 oktober 2010

Net aangekomen in Manchester gaat de hardcore van de groep nog even het nachtleven in. We hadden het al gezien bij aankomst vanuit de bus gezien: honderden schaars geklede jonge vrouwen op hoge hakken staan met casual boys bij de vele bars die onder de gewelven van het spoor bij de Deansgate Locks zijn ontwikkeld. Het publiek is jong en oogt op het eerste gezicht fancy. Wij komen hier niet binnen, blijkbaar zijn wij niet fancy genoeg. Het overwegend dronken publiek is gastvrij en gezellig. Je raak al snel aan de praat. In Engeland drinken de vrouwen meer dan de mannen, en deze mannen drinken al veel, we zijn gewaarschuwd! De vrouwen nemen al snel, maar tevergeefs, initiatief om nog enkele heren uit onze groep te versieren. Op weg naar het hotel zoeken buiten enkele vrouwen steun tegen de muur omdat ze anders omvallen. In het hotel treffen we een ‘wasted’ bruidspaar. Ik zou mijn huwelijksnacht toch anders zien.

Continue reading »

Reacties uitgeschakeld | Manchester

Dag 9 – Marseille: Een plek voor veel mensen met niet zoveel geld

oktober 14th, 2010 — 7:14pm

Su Tomesen, Marseille, Frankrijk, 9 oktober 2010

Op weg naar Manchester, vliegend via Frankfurt, heb ik tijd om te mijmeren en te reflecteren over de stad die we net verlaten hebben: Marseille. Een stad die ik nooit eerder bezocht, die al een tijd op mijn lijstje stond, waar ik over gelezen en gefantaseerd had. Uitspraken van mensen die we er ontmoetten in de afgelopen drie dagen waren blijven hangen: “het is Europa, maar niet Europees” – “het is een arme stad” – “een doorgangsplek” – “er heerst 30% werkloosheid”. Uitspraken als “we willen zonder Parijs” maar ook: “we willen bij Europa horen” – “het is kosmopolitisch” – “we zijn piraten” – “een havenstad met 100% immigranten” – “…en we spreken Frans”.

Continue reading »

Reacties uitgeschakeld | Marseille

Dag 8 – Marseille: La Marseillaise

oktober 14th, 2010 — 7:19am

Elger Blitz, Marseille, Frankrijk, 8 oktober 2010

Parc Kalliste: Poubelle perpetuum mobile.

Vroeg in de ochtend rijden we met de bus naar de rand van de  stad Marseille. Opeens staan we tussen de modernistische bouwblokken van het Parc Kalliste, een vergelijking met Tirana Rocks, een woningbouwproject van MVRDV voor Tirana, kan ik niet onderdrukken.

De afstand tussen ons en de wereld die zich achter de façade van de ‘slabs’ in Parc Kalliste afspeelt, is zo groot dat ik de flats zelfs mooi vind. De sporadisch aangebrachte balkons die als luchtige horizontale bruggen voor het strakke grid van de gevel hangen, versterken het architectonische beeld.

Continue reading »

Reacties uitgeschakeld | Marseille

Dag 8 – Marseille: Nettoyage ethique – De ethiek van het poetsen

oktober 14th, 2010 — 7:18am

Lene ter Haar, Marseille, Frankrijk, 8 oktober 2010

Links: Monsieur Payez met zijn werkkleiding van Stichting Aparte – Nettoyage Ethique. Rechts: Logo bedrijf Adrets – Nettoyage Étique.


De grote schoonmaak is begonnen. De organisaties die we vandaag bezoeken, zijn op zoek naar een nieuw verhaal voor Marseille, op eigen initiatief of in opdracht van de overheid. Zij speuren in de geschiedenis, cultuur of bedrijvigheid van de stad naar een verantwoord narratief voor Marseilles imago als gevallen metropool. Hoe zijn verleden en heden van de sociaal gedeelde stad met een schrijnende leegstand en beladen met de erfenis van modernistische architectuur tot een aantrekkelijk mediterraan verhaal te breien? Het idee van Marseille als ‘het balkon van Europa’ dat uitdrukking wil geven aan een overkoepelende mediterrane cultuur, toont zich voorlopig meer als een “Eurofaçade”, doortrokken van diepe scheuren. Het is moeilijk om een nieuwe novelle voor Marseille te vinden; de buitengewoon boeiende achtste dag van de studiereis presenteert vijf voorbeelden daarvan. Continue reading »

Reacties uitgeschakeld | Marseille

Back to top